“การฝึกอบรมการตระหนักรู้เกี่ยวกับสภาพแวดล้อมที่เป็นภัยสำหรับนักข่าว” (Hostile Environment Awareness Training หรือ HEAT) เป็นบทความชุดสิบตอนที่พัฒนาขึ้นโดยผู้สื่อข่าวไร้พรมแดน (Reporters Without Borders หรือ RSF) Silk Road Training และองค์กรพันธมิตรในพื้นที่ บทความตอนที่ 4 นี้อธิบายแนวทางที่นักข่าวสามารถใช้รับมือกับภัยคุกคามเฉพาะหน้าในพื้นที่ขัดแย้ง ไม่ว่าจะเป็นการยิงปืน เหตุระเบิด ทุ่นระเบิด ตลอดจนความซับซ้อนของการร่วมปฏิบัติงานไปกับกองกำลังติดอาวุธ
การฝึกอบรมการตระหนักรู้เกี่ยวกับสภาพแวดล้อมที่เป็นภัย (HEAT) เป็นหลักสูตรฝึกอบรมด้านความปลอดภัยแบบครอบคลุม ซึ่งครอบคลุมการเตรียมความพร้อมในประเด็นสำคัญสำหรับนักข่าวที่ทำงานในพื้นที่เสี่ยงสูง ทั้งการรับมือเหตุการณ์ความไม่สงบ การทำงานในพื้นที่ขัดแย้ง การปฐมพยาบาลในสภาพแวดล้อมที่เป็นภัย ความปลอดภัยในการใช้ยานพาหนะ และความปลอดภัยทางดิจิทัล การรายงานข่าวความขัดแย้งย่อมมีอันตรายในตัวเอง การมีความรู้พื้นฐานเกี่ยวกับการรับมือเหตุฉุกเฉินเฉพาะหน้า การระวังภัยจากทุ่นระเบิด และแนวทางปฏิบัติเมื่อต้องแฝงตัวไปกับกองกำลัง สามารถช่วยเพิ่มความปลอดภัยในการปฏิบัติงานภาคสนามได้อย่างมาก
1 – การรับมือเหตุยิงปืนและระเบิด
เมื่อตกอยู่ท่ามกลางเหตุการณ์การยิง การตัดสินใจภายในเสี้ยววินาทีอาจช่วยรักษาชีวิตได้ ไม่ว่าจะเผชิญกับผู้ก่อเหตุกราดยิงหรือติดอยู่ในการซุ่มโจมตี นักข่าวควรปฏิบัติตามแนวทางรับมือที่ชัดเจน
- วิ่งหนีหากทำได้ เป้าหมายที่เคลื่อนที่ยิงได้ยากกว่าเป้าหมายที่อยู่นิ่ง หากไม่สามารถหลบหนีได้ ให้นอนราบเพื่อลดพื้นที่ร่างกายที่อาจตกเป็นเป้าและหลุดออกจากแนวการมองเห็นของผู้ยิง
- ซ่อนตัวหากหลบหนีไม่ได้ ล็อกและใช้สิ่งของกีดขวางประตู อย่าส่งเสียง และปิดโทรศัพท์มือถือ มองหาที่กำบังแข็งแรงซึ่งป้องกันอันตรายได้จริง ไม่ใช่เพียงสิ่งที่ช่วยบดบังสายตาเท่านั้น
- ต่อสู้เมื่อไม่มีทางเลือกอื่นแล้วเท่านั้น หากเผชิญภัยคุกคามโดยตรง ให้ใช้สิ่งของรอบตัวเป็นอาวุธเฉพาะหน้า โดยควรเป็นวัตถุมีคมหรือมีน้ำหนักมาก ลงมืออย่างเด็ดขาด และพยายามควบคุมแขนและอาวุธของผู้ก่อเหตุ
- รับมือกับระเบิดมือ หากไม่สามารถหลบหนีหรือหาที่กำบังแข็งแรงได้เมื่อพบระเบิดมือ ให้หันหน้าออกจากระเบิด ไขว้ขา นอนคว่ำ และใช้มือป้องกันศีรษะ
- เอาตัวรอดจากการซุ่มโจมตี หากยานพาหนะถูกยิง ให้ก้มตัวลงต่ำ หากรถยังเคลื่อนที่ได้ ให้ขับออกจากพื้นที่ แต่หากรถหยุดนิ่ง ให้ออกจากรถแล้วหาที่กำบังแข็งแรง เช่น กำแพงหรือคูน้ำ
2 – การหลีกเลี่ยงและเอาตัวรอดจากทุ่นระเบิด
ทุ่นระเบิดและวัตถุระเบิดที่ยังไม่ทำงานยังคงเป็นภัยคุกคามร้ายแรงทั้งในพื้นที่ขัดแย้งและพื้นที่หลังความขัดแย้ง การตระหนักรู้และความระมัดระวังคือหัวใจสำคัญของการเอาตัวรอด
- ทำความรู้จักพื้นที่ บริเวณที่มีความเสี่ยงสูง ได้แก่ แนวปะทะ จุดตรวจ ค่ายทหาร ตลอดจนอาคารหรือเส้นทางที่เลิกใช้งานแล้ว
- สังเกตสัญญาณเตือน มองหาร่องรอย เช่น หลุมระเบิด บรรจุภัณฑ์ของทุ่นระเบิด ลวดสะดุด และพื้นดินที่มีร่องรอยถูกรบกวน สอบถามคนในพื้นที่และองค์กรพัฒนาเอกชนเกี่ยวกับจุดอันตรายที่ทราบในบริเวณนั้น
- ใช้เส้นทางที่รู้จัก เดินทางตามเส้นทางที่มีผู้สัญจรอยู่เสมอ อยู่บนถนนลาดยาง และอย่าเป็นคนแรกที่ใช้เส้นทางซึ่งไม่คุ้นเคย
- หากสงสัยว่าเข้าสู่พื้นที่ทุ่นระเบิด ให้หยุดทันที ส่งเสียงเตือนสมาชิกในทีม ประเมินสภาพแวดล้อมโดยรอบ และอย่าพยายามออกจากพื้นที่ด้วยตนเอง เว้นแต่จะไม่มีความช่วยเหลือใด ๆ เข้าถึงได้
- ย้อนกลับตามเส้นทางเดิมอย่างระมัดระวัง เดินย้อนตามรอยเท้าที่มองเห็น หากไม่แน่ใจ ให้อยู่กับที่และรอเจ้าหน้าที่ผู้ผ่านการฝึกอบรม
3 – การรักษาความปลอดภัยขณะร่วมปฏิบัติงานไปกับกองกำลัง
การร่วมเดินทางและปฏิบัติงานไปกับกองกำลังติดอาวุธอาจช่วยให้นักข่าวเข้าถึงพื้นที่และข้อมูลได้มากขึ้น แต่ก็มาพร้อมกับความเสี่ยงเฉพาะตัว นักข่าวจึงต้องวางแผนอย่างรอบคอบ เตรียมตัวให้พร้อม และตื่นตัวอยู่เสมอ
- เคารพหลักการรักษาความปลอดภัยทางยุทธการ (Operational Security หรือ OpSec) หลีกเลี่ยงการพูดคุยเกี่ยวกับการเคลื่อนกำลังหรือยุทธศาสตร์ที่มีความอ่อนไหว สร้างความไว้วางใจกับเจ้าหน้าที่ประสานงาน และเรียนรู้โครงสร้างชั้นยศของกองกำลัง
- เตรียมอุปกรณ์ให้พร้อม นำอุปกรณ์ป้องกันส่วนบุคคล (Personal Protective Equipment หรือ PPE) ชุดอุปกรณ์ดูแลผู้บาดเจ็บจากอุบัติเหตุรุนแรง อุปกรณ์ตั้งค่าย และกระเป๋าฉุกเฉินพร้อมหยิบติดตัวไปด้วยตามความจำเป็น
- ทำความเข้าใจยานพาหนะและอากาศยาน เรียนรู้วิธีขึ้นและลงจากยานเกราะอย่างปลอดภัย เมื่ออยู่บนเฮลิคอปเตอร์ ให้ยึดอุปกรณ์ที่อาจเคลื่อนหลุดให้แน่น และเรียนรู้ขั้นตอนพื้นฐานในกรณีที่อากาศยานต้องลงฉุกเฉินในน้ำ
- ตื่นตัวอยู่เสมอเมื่อโดยสารเรือ สวมเสื้อชูชีพ ใช้เครื่องแต่งกายสำหรับสภาพอากาศหนาว และพกเครื่องส่งสัญญาณระบุตำแหน่งส่วนบุคคล รวมทั้งสวมอุปกรณ์ป้องกันดวงตาและทาครีมกันแดด
- รู้จักสัญญาณต่าง ๆ ทำความคุ้นเคยกับสัญญาณเตือน ขั้นตอนการปฏิบัติ และสัญญาณ “ปลอดภัยแล้ว (all clear)” ฝึกซ้อมสิ่งที่ต้องทำในกรณีเกิดการโจมตีหรือเหตุฉุกเฉิน
บทความนี้เรียบเรียงจากเนื้อหาของหลักสูตร HEAT ระยะเวลาสามวัน ซึ่งจัดการฝึกอบรมโดย Silk Road Training และจัดขึ้นโดยผู้สื่อข่าวไร้พรมแดน (RSF) ร่วมกับองค์กรพันธมิตรในพื้นที่
Silk Road Training ให้บริการฝึกอบรม HEAT ทั้งในรูปแบบออนไลน์และในสถานที่จริง โดยผู้ฝึกสอนผู้เชี่ยวชาญซึ่งมีประสบการณ์ด้านการฝึกอบรมและการให้คำปรึกษาด้านความปลอดภัยทั่วโลกมากกว่า 20 ปี เพื่อช่วยให้บุคลากรด้านสื่อและนักข่าวแนวหน้ามีทักษะในการรักษาชีวิตเมื่อต้องทำงานในพื้นที่เสี่ยงสูง
← อ่าน ตอนที่ 1: การเตรียมความพร้อมรับมือเหตุการณ์ความไม่สงบ
←อ่าน ตอนที่ 2: เทคนิคการรักษาความปลอดภัยขณะรายงานข่าวเหตุการณ์ความไม่สงบ
←อ่าน ตอนที่ 3: การวางแผนล่วงหน้าเมื่อต้องทำงานในพื้นที่ขัดแย้ง
→ อ่าน ตอนที่ 5: การปฐมพยาบาล—การประเมินผู้บาดเจ็บและการจัดการภาวะเลือดออกรุนแรง
→ อ่าน ตอนที่ 6: การปฐมพยาบาล—การดูแลทางเดินหายใจและการช่วยฟื้นคืนชีพ
→ อ่าน ตอนที่ 7: การปฐมพยาบาล—การติดตามอาการผู้บาดเจ็บและการประเมินขั้นทุติยภูมิ
→ อ่าน ตอนที่ 8: ความปลอดภัยในการใช้ยานพาหนะและอุบัติเหตุทางถนน
→ อ่าน ตอนที่ 9: อย่าลืมความปลอดภัยทางดิจิทัล
→ อ่าน ตอนที่ 10: แนวทางรักษาความปลอดภัยทางดิจิทัลทีละขั้นตอน
The Thai translation was made possible with support from the Government of Canada and the Canada Fund for Local Initiatives (CFLI).