ในบริบทของการเลือกตั้งทั่วไปที่กำลังจะมีขึ้นในประเทศไทยในวันที่ 8 กุมภาพันธ์นี้ องค์กรผู้สื่อข่าวไร้พรมแดน (RSF) เน้นย้ำถึงความจำเป็นในการปรับปรุงสภาพความปลอดภัยสำหรับนักข่าวหญิง ซึ่งต้องเผชิญกับความรุนแรงและการคุกคามในรูปแบบต่าง ๆ อย่างต่อเนื่อง
ระหว่างการอบรมเชิงปฏิบัติการสองครั้งล่าสุดที่ RSF เป็นผู้จัด นักข่าวหญิงได้มาถ่ายทอดประสบการณ์ว่าการทำร้ายร่างกาย การคุกคามทางออนไลน์ และการใส่ร้ายป้ายสีแบบเป็นขบวนการเป็นเรื่องที่เกิดขึ้นอย่างแพร่หลายในประเทศไทย การอบรมดังกล่าวซึ่งจัดขึ้นร่วมกับองค์กรพัฒนาเอกชน Co-fact Thailand ในช่วงปลายปี 2025 ได้รวบรวมนักข่าวหญิงจำนวน 25 คนจากทั่วประเทศ เพื่อร่วมกันแลกเปลี่ยนความคิดเห็นและรับคำแนะนำด้านการจัดการความเสี่ยงทางกายภาพ ความมั่นคงปลอดภัยทางดิจิทัล การรับมือกับการคุกคามทางออนไลน์ และการดูแลสุขภาพจิตขณะทำงานในสภาพแวดล้อมที่ตึงเครียดเป็นพิเศษ
การอบรมเพื่อแลกเปลี่ยนประสบการณ์การรับมือกับความรุนแรง
นักข่าวที่เข้าร่วมการอบรมดังกล่าวได้เน้นย้ำถึงความสำคัญของการจัดเวทีลักษณะนี้ในการลดความโดดเดี่ยวและร่วมกันหาแนวทางแบบกลุ่มเพื่อรับมือกปัญหาความรุนแรง บัวรัตน์ อุบลประเสริฐ นักข่าวจากสื่อออนไลน์ระดับภูมิภาค Epigram News ในภาคตะวันออกของประเทศไทย กล่าวว่า “ในฐานะนักข่าวหญิง สิ่งที่เราต้องการคือการอบรมและพื้นที่สนับสนุนที่ช่วยให้เราเข้าใจว่าเรื่องที่เกิดขึ้นไม่ใช่ความผิดของเรา การได้แบ่งปันประสบการณ์เหล่านี้กับนักข่าวหญิงคนอื่น ๆ ทำให้เราสามารถสร้างการรับมือร่วมกันได้” ผู้เข้าร่วมอีกคนหนึ่งซึ่งประสงค์จะไม่เปิดเผยชื่อ ระบุว่าการอบรมทำให้เธอ “ตระหนักว่ามันมีความเสี่ยงด้านความปลอดภัยที่เฉพาะเจาะจงมาก ซึ่งหากไม่ใช่ผู้หญิงแล้วก็แทบจะไม่รู้เลยว่ามีอยู่”
นอกจากนี้ นักข่าวไทยยังตกเป็นเหยื่อของการใช้กระบวนการทางกฎหมายในทางที่ไม่เหมาะสม ซึ่งรวมถึงการข่มขู่ดำเนินคดีตามประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 112 ว่าด้วยความผิดฐานหมิ่นประมาทพระมหากษัตริย์ ซึ่งมีโทษจำคุกสูงสุดถึง 15 ปี กฎหมายหมิ่นประมาทและกฎหมายอาชญากรรมทางคอมพิวเตอร์ยังถูกนำมาใช้เป็นเครื่องมือกดดันนักข่าว โดยทำให้นักข่าวต้องเผชิญกับความเสี่ยงในการต้องแบกรับต้นทุนทางกฎหมายจำนวนมาก
ท่ามกลางความเสี่ยงที่หลากหลายดังกล่าว และในช่วงที่การเลือกตั้งกำลังใกล้เข้ามา RSF มีข้อเสนอแนะดังต่อไปนี้
ข้อเสนอแนะต่อองค์กรสื่อ
- จัดตั้งกองทุนเพื่อการต่อสู้คดีและเครือข่ายทนายความอาสา เพื่อรับมือกับการฟ้องดำเนินคดีในทางที่ไม่เหมาะสม
- ฝึกอบรมผู้สื่อข่าวเกี่ยวกับการคุกคามทางไซเบอร์ และนำแนวปฏิบัติที่คำนึงถึงมิติทางเพศมาใช้ในการรายงานข่าวเกี่ยวกับความรุนแรง โดยไม่ก่อให้เกิดความหวาดกลัวต่อการถูกตอบโต้ในที่ทำงาน
- ให้ความสำคัญกับสุขภาพจิต โดยจัดบริการให้คำปรึกษาที่คำนึงถึงบาดแผลทางจิตใจและเครือข่ายการสนับสนุนระหว่างเพื่อนร่วมงาน เพื่อบรรเทาผลกระทบทางจิตใจจากการล่วงละเมิดทางเพศออนไลน์และการข่มขู่คุกคามในสถานที่ทำงาน
ข้อเสนอแนะต่อผู้สมัครรับเลือกตั้งเป็นสมาชิกสภาผู้แทนราษฎร
- รับประกันความปลอดภัยของผู้สื่อข่าว ตรวจสอบกรณีการใช้ความรุนแรงทุกกรณี และแก้ไขวัฒนธรรมการลอยนวลพ้นผิด
- บัญญัติให้การคุกคามทางออนไลน์บางรูปแบบเป็นความผิดทางอาญา โดยเฉพาะในกรณีที่มีเหตุเพิ่มโทษ เนื่องจากผู้เสียหายเป็นนักข่าวหญิงหรือนักข่าวที่เป็นบุคคลหลากหลายทางเพศ
- คุ้มครองผู้สื่อข่าวที่รายงานประเด็นสิทธิสตรี ตลอดจนบุคลากรด้านสื่อที่สนับสนุนการทำงานดังกล่าว
ข้อเสนอแนะต่อเจ้าหน้าที่ตำรวจและกระบวนการยุติธรรม
- จัดตั้งคณะกรรมการระดับชาติว่าด้วยความปลอดภัยของผู้สื่อข่าว โดยมีผู้แทนจากฝ่ายตุลาการ ตำรวจ และสมาคมนักข่าว เพื่อให้มีการหารืออย่างสม่ำเสมอ
- แต่งตั้งเจ้าหน้าที่ประสานงานภายในหน่วยงานตำรวจ เพื่อรับคำให้การจากผู้เสียหายที่ถูกทำร้ายร่างกายหรือถูกโจมตีทางออนไลน์
- บันทึกและจัดเก็บข้อมูลการโจมตีผู้สื่อข่าวที่รายงานข่าวด้านสิทธิสตรีและความรุนแรงบนฐานเพศสภาพ โดยประสานงานกับกองบรรณาธิการที่เกี่ยวข้อง
ข้อเสนอแนะต่อแพลตฟอร์มดิจิทัล
- ให้ความสำคัญอย่างเร่งด่วนต่อการร้องเรียนกรณีการคุกคามทางไซเบอร์ต่อนักข่าว รวมถึงการรายงานโดยองค์กรภาคประชาสังคม
- ตอบสนองต่อคำสั่งศาลที่เกี่ยวข้องกับความรุนแรงต่อผู้สื่อข่าวอย่างทันท่วงที
- รับมือกับการข่มขู่โดยไม่เปิดเผยตัวตนและการคุกคามทางออนไลน์ที่เป็นขบวนการ ผ่านการบังคับใช้มาตรการลบเนื้อหาและระงับบัญชี พร้อมทั้งจัดสรรบุคลากรเพื่อกลั่นกรองเนื้อหาอย่างเพียงพอและมีประสิทธิภาพ
การอบรมด้านความปลอดภัยแบบองค์รวม จำนวนสองครั้งสำหรับนักข่าวหญิงไทย จัดขึ้นโดยสำนักงานภูมิภาคเอเชียแปซิฟิกของ RSF ร่วมกับองค์กร Co-fact Thailand ภายใต้โครงการที่ได้รับการสนับสนุนจากสถานเอกอัครราชทูตแคนาดาประจำประเทศไทย ผ่านกองทุน Canada Fund for Local Initiatives ระหว่างการอบรมดังกล่าว RSF ยังได้เผยแพร่คู่มือด้านความปลอดภัยสำหรับผู้สื่อข่าว รวมถึงข้อเสนอแนะต่าง ๆ โดยสามารถเข้าถึงได้ผ่านเว็บไซต์ RSF Resources for Journalists
แม้ว่าประเทศไทยจะมีภูมิทัศน์สื่อที่มีพลวัตรสูง แต่ก็เป็นสภาพแวดล้อมที่อันตรายสำหรับผู้สื่อข่าว โดยเฉพาะผู้ที่รายงานข่าวการชุมนุมทางการเมืองหรือกิจกรรมทางการเมืองต่าง ๆ ในปี 2024 ได้เกิดเหตุทำร้ายร่างกายที่เป็นข่าวอื้อฉาว เมื่อสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรรายหนึ่งทำร้ายร่างกาย ดวงทิพย์ เยี่ยมภพ นักข่าวหญิงจากไทยพีบีเอส ขณะปฏิบัติหน้าที่ โดยการทำร้ายดังกล่าวไม่ได้นำไปสู่การรับผิดใด ๆ
นอกเหนือจากความรุนแรงทางกายภาพแล้ว โดยทั่วไปนักข่าวหญิงยังมีแนวโน้มสูงที่จะตกเป็นเป้าของความรุนแรงในรูปแบบต่าง ๆ มากกว่านักข่าวชาย การโจมตีเหล่านี้รวมถึงการคุกคามทางออนไลน์ การล่วงละเมิดทางเพศ การใส่ร้ายป้ายสีอย่างเป็นขบวนการ และการข่มขู่แบบเจาะจงเป้าหมายเพื่อสร้างความหวาดกลัวและบ่อนทำลายความน่าเชื่อถือของผลงาน ประเทศไทยอยู่ในอันดับที่ 85 จาก 180 ประเทศ ในดัชนีเสรีภาพสื่อโลกประจำปี 2025 ของ RSF โดยมีสาเหตุสำคัญมาจากสภาพแวดล้อมด้านกฎหมายและความมั่นคงที่เอื้อให้เกิดทัศนคติที่เป็นปฏิปักษ์ต่อการทำงานสื่อ
“ผู้นำทางการเมืองต้องดำเนินการอย่างเด็ดขาดเพื่อแก้ไขปัญหาความเสี่ยงที่นักข่าว โดยเฉพาะนักข่าวหญิง ในประเทศไทยต้องเผชิญ ในช่วงที่การเลือกตั้งทั่วไปกำลังใกล้เข้ามา ประเด็นการคุ้มครองผู้สื่อข่าวจากการทำร้ายร่างกายและการคุกคามต้องได้รับการพูดถึง ผู้สมัครรับเลือกตั้งต้องให้คำมั่นในการออกกฎหมายเพื่อคุ้มครองความปลอดภัยของนักข่าว ขณะเดียวกันแพลตฟอร์มดิจิทัลและองค์กรสื่อก็ต้องมีความรับผิดชอบในการแก้ไขปัญหาการลอยนวลพ้นผิดและการเซ็นเซอร์ตนเอง ประเด็นนี้ไม่ได้ส่งผลกระทบต่อความปลอดภัยทางกายภาพของนักข่าวเท่านั้น แต่ยังรวมถึงสิทธิของสาธารณชนในการเข้าถึงข้อมูลที่ถูกต้องด้วย”
เซดริก อัลเวียนี ผู้อำนวยการสำนักงานภูมิภาคเอเชียแปซิฟิก องค์กรผู้สื่อข่าวไร้พรมแดน
The original publication was published in english on RSF global news website.