นักข่าวมีบทบาทที่ขาดไม่ได้ในการนำเสนอข่าวจากพื้นที่ความขัดแย้ง ซึ่งอาจมีตั้งแต่การประท้วงหรือการลุกฮือ ไปจนถึงสงครามกองโจร และสงครามเต็มรูปแบบระหว่างประเทศ ในสถานการณ์เช่นนี้ ผู้สื่อข่าวอาจจำเป็นต้องดำเนินการบางอย่างที่เสี่ยงต่อความปลอดภัยของตนเองหรือแหล่งข่าว บทความนี้จะนำเสนอคำแนะนำสำหรับนักข่าวเกี่ยวกับวิธีการรายงานข่าวในพื้นที่ความขัดแย้งอย่างปลอดภัยที่สุดและลดความเสี่ยงให้น้อยที่สุด
1. การตรวจสอบอย่างรอบด้านก่อนลงพื้นที่รายงาน
ก่อนการรายงานข่าว นักข่าวควรศึกษาหาข้อมูลอย่างเหมาะสมเกี่ยวกับสภาพแวดล้อมในการทำงานและความเสี่ยงที่อาจเกิดขึ้นจากการสัมภาษณ์บุคคลต่าง ๆ ข้อมูลที่ค้นคว้าเหล่านี้ยังสามารถนำไปใช้เพื่อเขียนรายงานข่าวเชิงลึกเกี่ยวกับความขัดแย้งได้ โดยช่วยให้บริบทและข้อมูลพื้นหลังที่ครอบคลุมยิ่งขึ้น
ก่อนลงพื้นที่ นักข่าวควรสามารถระบุได้ว่า ฝ่ายที่เกี่ยวข้องในความขัดแย้งมีใครบ้าง แรงจูงใจของแต่ละฝ่ายคืออะไร ความสัมพันธ์และท่าทีของแต่ละฝ่ายต่อกันเป็นอย่างไร ความสัมพันธ์และท่าทีเหล่านี้เปลี่ยนไปอย่างไรเมื่อความขัดแย้งดำเนินต่อไป เหตุใดแต่ละฝ่ายจึงปะทะกันในช่วงเวลานี้ และเหตุใดความขัดแย้งจึงพัฒนาไปในรูปแบบเช่นนี้
2. ไม่เข้าไปแทรกแซงเหตุการณ์ในพื้นที่
การนำเสนอข่าวของนักข่าวเกี่ยวกับความขัดแย้งอาจส่งผลต่อทิศทางของเหตุการณ์ได้ เช่น การรายงานข่าวที่หวือหวาเกินจริงหรือชวนให้เกิดความตื่นตระหนกอาจกระตุ้นให้บางฝ่ายตอบโต้ด้วยความรุนแรงได้ เมื่อรายงานข่าวในพื้นที่ นักข่าวจึงกลายเป็นส่วนหนึ่งของเหตุการณ์โดยปริยาย และอาจดำเนินการบางอย่างที่ส่งผลต่อพัฒนาการของเหตุการณ์ได้ นักข่าวควรรักษาบทบาทในฐานะผู้สังเกตการณ์จากภายนอก ไม่ใช่ผู้ไกล่เกลี่ยหรือผู้แก้ปัญหา อีกทั้งควรหลีกเลี่ยงการสนับสนุนแนวทางการแก้ปัญหาแนวทางใดแนวทางหนึ่ง หรือกลุ่มใดกลุ่มหนึ่งเป็นพิเศษ
3. ให้ความสำคัญกับการขอความช่วยเหลือเป็นอันดับแรก
อย่างไรก็ตาม นักข่าวที่รายงานข่าวในพื้นที่ความขัดแย้งอาจต้องเผชิญกับภาวะกลืนไม่เข้าคายไม่ออกว่าควรให้ความช่วยเหลือบุคคลที่ได้รับบาดเจ็บหรืออยู่ในอันตรายหรือไม่ นักข่าวควรเข้าไปช่วยเหลือก็ต่อเมื่อสามารถรับประกันความปลอดภัยของทีมและของตนเองได้ก่อน และเมื่อไม่มีบุคคลอื่นที่สามารถช่วยเหลือได้ หากมีบุคคลอื่น เช่น เจ้าหน้าที่แพทย์หรือทหารอยู่ในพื้นที่ ควรประสานให้บุคคลเหล่านั้นเข้ามาดำเนินการช่วยเหลือแทน
4. ถอนตัวออกจากสถานการณ์ที่กำลังทวีความรุนแรงในทันที
การรายงานข่าวเกี่ยวกับความขัดแย้งจะยิ่งยากขึ้นเมื่อสถานการณ์เริ่มทวีความรุนแรง ความรุนแรงเมื่อเกิดขึ้นแล้วอาจแปรก่อให้เกิด “วงจรความขัดแย้ง” ที่ควบคุมได้ยาก ทำให้บางกลุ่มที่เกี่ยวข้องเริ่มมองว่าพฤติกรรมที่ปกติไม่อาจยอมรับได้กลายเป็นสิ่งที่สมเหตุสมผลและยอมรับได้ ภายใต้สถานการณ์เช่นนี้ สิ่งสำคัญคือนักข่าวต้องคำนึงถึงความปลอดภัยของตนเองเป็นลำดับแรก และตัดสินใจออกจากพื้นที่ทันทีเมื่อสถานการณ์เริ่มเลวร้ายลง
แหล่งข้อมูลเพิ่มเติม
สำหรับคำแนะนำเชิงลึกเกี่ยวกับการรายงานข่าวในพื้นที่ความขัดแย้ง สามารถดูคู่มือความปลอดภัยสำหรับนักข่าวของ RSF ซึ่งจัดทำร่วมกับยูเนสโก โดยสามารถดาวน์โหลดได้ทั้งในรูปแบบไฟล์ PDF และอ่านแยกเป็นบทในเว็บไซต์ นอกจากนี้ Internews ศูนย์นานาชาติเพื่อนักข่าว (International Center for Journalists) และศูนย์ดาร์ท (Dart Center) ยังมีสื่อและข้อมูลเพิ่มเติมเกี่ยวกับการรายงานข่าวในบริบทของความขัดแย้งให้ศึกษาได้เช่นกัน
The Thai translation was made possible with support from the Government of Canada and the Canada Fund for Local Initiatives (CFLI).