ด้วยข้อมูลบิดเบือนที่แพร่หลายมากขึ้น การแยกแยะระหว่างข่าวที่มีข้อเท็จจริงรองรับกับ “ข่าวปลอม” จึงทำได้ยากขึ้นเรื่อย ๆ บทความนี้ ผู้สื่อข่าวไร้พรมแดน (Reporters Without Borders หรือ RSF) จะนำเสนอคำถาม 7 ข้อที่ควรถามตนเองเพื่อตรวจสอบความน่าเชื่อถือของข่าว
ข้อมูลบิดเบือนกลายเป็นความท้าทายที่ทวีความรุนแรงขึ้นสำหรับผู้อ่านทุกคนที่ต้องการค้นหาข้อมูลซึ่งอ้างอิงข้อเท็จจริงและเชื่อถือได้ โดยเฉพาะเมื่อปัญญาประดิษฐ์ได้รับการพัฒนาให้มีความซับซ้อนยิ่งขึ้น จนสามารถสร้างเรื่องราวห รือภาพปลอมที่ดูสมจริงได้ ต่อไปนี้คือคำถามสำคัญ 7 ข้อที่ควรถามทุกครั้งเพื่อประเมินว่าข่าวชิ้นหนึ่งน่าเชื่อถือหรือไม่
-
สำนักข่าวมีตัวตนจริงและน่าเชื่อถือหรือไม่
สำนักข่าวที่เคยเผยแพร่ข่าวซึ่งไม่ถูกต้องหรือขัดต่อจริยธรรมมาก่อนมีแนวโน้มสูงที่จะทำเช่นนั้นอีก ค้นหาข้อมูลทางออนไลน์เกี่ยวกับประวัติของสำนักข่าวนั้นอย่างรวดเร็ว และตรวจสอบว่าสำนักข่าวดังกล่าวเป็นอย่างที่กล่าวอ้างจริงหรือไม่ สื่อบางรายเลียนแบบโลโก้และรูปแบบเว็บไซต์ของสำนักข่าวที่มีชื่อเสียง ดังนั้นจึงต้องตรวจสอบที่อยู่เว็บไซต์ (URL) และส่วน “เกี่ยวกับเรา” อย่างละเอียดด้วย
-
ผู้เขียนมีตัวตนจริงและน่าเชื่อถือหรือไม่
ตัวผู้เขียนข่าวก็มีความสำคัญไม่น้อยไปกว่าความน่าเชื่อถือของเว็บไซต์ทั้งเว็บไซต์ บุคคลดังกล่าวมีตัวตนจริงหรือไม่ เป็นที่รู้จักจากการเผยแพร่เนื้อหาที่เน้นความหวือหวา หรือจากการยึดมั่นในจริยธรรมวิชาชีพ ค้นหาชื่อและชื่อเสียงของผู้เขียนทางออนไลน์อย่างรวดเร็ว สำนักข่าวที่บุคคลดังกล่าวร่วมงานด้วยเป็นประจำมักเป็นอีกหนึ่งตัวบ่งชี้ความน่าเชื่อถือ
-
แหล่งข้อมูลถูกต้องและเชื่อถือได้หรือไม่
ข่าวที่น่าเชื่อถือจะอ้างถึงแหล่งข้อมูลที่เชื่อถือได้ตลอดทั้งบทความ ตรวจสอบว่าแหล่งข้อมูลที่เชื่อมโยงไว้มาจากเว็บไซต์หรือแพลตฟอร์มที่มีความชอบธรรม เขียนโดยผู้เขียนที่มีตัวตนจริง และสนับสนุนข้อเสนอของผู้เขียนข่าวหรือไม่
-
ข่าวนี้เป็นเรื่องล้อเล่นหรือไม่
ข่าวบางชิ้นจงใจนำเสนอข้อมูลเท็จเพื่อเสียดสีและสร้างความบันเทิง ควรตรวจสอบว่าเว็บไซต์ ผู้เขียน และแหล่งข้อมูลดังกล่าวเป็นที่รู้จักจากการเผยแพร่เนื้อหาล้อเลียนหรือเสียดสีหรือไม่ วันที่เผยแพร่ก็อาจมีความสำคัญเช่นกัน โดยควรระมัดระวังในการอ่านหรือรับฟังข่าวทุกชิ้นที่เผยแพร่ในวันเมษาหน้าโง่
-
พาดหัวสอดคล้องกับเนื้อหาหรือไม่
พาดหัวที่กระตุ้นอารมณ์ของผู้อ่านช่วยเพิ่มการมีส่วนร่วมบนสื่อสังคมออนไลน์และเครื่องมือค้นหา แต่อาจไม่ได้สะท้อนเนื้อหาของบทความอย่างแท้จริง อ่านเนื้อหาข่าวอย่างละเอียดและอย่าแชร์โพสต์เพียงเพราะมีพาดหัวที่ดึงดูดความสนใจ
-
ภาพถ่ายเป็นภาพจริงและอยู่ในบริบทที่ถูกต้องหรือไม่
เรื่องราวที่เป็น “ข่าวปลอม” มักมีภาพถ่ายที่ถูกดัดแปลงหรือถูกนำเสนอในบริบทที่ไม่ถูกต้อง ใช้การค้นหาภาพแบบย้อนกลับ (reverse image search) ซึ่งเป็นการค้นหาสำเนาของภาพนั้นและภาพที่เกี่ยวข้องบนอินเทอร์เน็ตโดยอาศัยการจดจำองค์ประกอบภายในภาพ เพื่อตรวจสอบที่มาและบริบทของภาพถ่าย
-
ลำดับเวลาและวันที่สมเหตุสมผลหรือไม่
สังเกตลำดับเวลาของเหตุการณ์และตรวจสอบว่ามีความสมเหตุสมผลหรือไม่ พึงตระหนักว่าบางครั้งข่าวเก่าที่ล้าสมัยแล้วอาจถูกนำกลับมาเผยแพร่บนสื่อสังคมออนไลน์ราวกับเป็นข่าวใหม่ หากเป็นเช่นนั้น เราสามารถใช้การค้นหาทางอินเทอร์เน็ตเพื่อตรวจสอบยืนยันได้
The Thai translation was made possible with support from the Government of Canada and the Canada Fund for Local Initiatives (CFLI).