ในสภาพแวดล้อมที่มีความเสี่ยงหรือคาดเดาไม่ได้ การตัดสินใจว่าจะเปิดเผยตัวตนอย่างชัดเจนว่าเป็นสื่อมวลชนหรือไม่นั้นถือเป็นหนึ่งในทางเลือกที่ยากที่สุด เพื่อสนับสนุนนักข่าวในการตัดสินใจ ผู้สื่อข่าวไร้พรมแดน (RSF) ร่วมกับ ACCOS ได้จัดทำคู่มือฉบับภาคสนามนี้เพื่อช่วยประกอบการพิจารณา
นักข่าวได้ใช้เครื่องหมาย “PRESS” มาเป็นเวลานานเพื่อแสดงถึงความเป็นกลางและเพื่อเพิ่มความปลอดภัย เดิมทีเป็นมาตรการป้องกัน แต่ปัจจุบันอาจเพิ่มความเสี่ยงต่อการถูกคุกคามหรือการโจมตี คู่มือนี้ช่วยให้นักข่าวประเมินข้อดีและอันตรายของการเปิดเผยตัวตน เพื่อให้ตัดสินใจอย่างเหมาะสมตามบริบทและข้อมูลที่มี
ข้อดี–ข้อเสียของการแสดงตัวว่าเป็นสื่อมวลชน (PRESS)
✅ ข้อดี
- ช่วยแยกความแตกต่างระหว่างนักข่าวกับผู้เข้าร่วมเหตุการณ์ ลดโอกาสการเกิดอันตรายโดยไม่ได้ตั้งใจ
- อาจช่วยให้เข้าถึงพื้นที่และได้รับความร่วมมือจากเจ้าหน้าที่ได้ง่ายขึ้น
- สอดคล้องกับมาตรฐานด้านจริยธรรมเรื่องความโปร่งใส
- เอื้อต่อการรับมือในกรณีฉุกเฉินและการได้รับการยอมรับตามกฎหมายระหว่างประเทศ
- สร้างความเชื่อมั่นจากประชาชนทั่วไปและเพื่อนร่วมวิชาชีพ
❌ ความเสี่ยง
- อาจเพิ่มโอกาสการตกเป็นเป้า การถูกคุกคามหรือถูกติดตามสอดแนม
- เครื่องหมาย PRESS อาจถูกเพิกเฉย หรือถูกนำไปใช้ในทางที่ผิด
- จำกัดความสามารถในการกลมกลืนกับสภาพแวดล้อมหรือการรายงานข่าวอย่างไม่เป็นที่สังเกต
- อาจดึงดูดการลักทรัพย์หรือสร้างความสงสัย
- อาจทำให้แหล่งข่าวตกอยู่ในอันตรายจากการถูกเชื่อมโยงกับตัวนักข่าว
5 ขั้นตอนก่อนตัดสินใจ
- ประเมินสภาพแวดล้อม
คุณกำลังรายงานเหตุการณ์ประเภทใด — ความขัดแย้ง การประท้วง ภัยพิบัติ หรือการสืบสวน? นักข่าวได้รับการปฏิบัติอย่างไร และมีกฎหมายหรือข้อบังคับใดเกี่ยวข้องบ้าง? - ชั่งน้ำหนักความเสี่ยงและประโยชน์
การเปิดเผยตัวตนจะช่วยเพิ่มความปลอดภัยหรือกลับเพิ่มความเสี่ยง? จะช่วยให้เข้าถึงพื้นที่ได้ดีขึ้น หรือทำให้ถูกต่อต้านมากขึ้น?
- ทบทวนมาตรฐานจริยธรรมและวิชาชีพ
มีข้อกำหนดจากกองบรรณาธิการหรือมาตรฐานระดับประเทศที่กำหนดให้ต้องแสดงตัวหรือไม่? หากเลือกไม่แสดงตัว จะส่งผลกระทบต่อความน่าเชื่อถือหรือไม่? - เตรียมแผนสำรอง
สามารถถอดสัญลักษณ์ระบุตัวตนได้อย่างรวดเร็วหากสถานการณ์เปลี่ยนแปลงหรือไม่? มีแผนการอพยพและการรับมือเหตุฉุกเฉินไว้หรือยัง? - ปรึกษาผู้ร่วมงานในพื้นที่
สอบถามเพื่อนนักข่าวและผู้สื่อข่าวท้องถิ่นว่าทางเลือกใดปลอดภัยและได้ผลที่สุดในบริบทของคุณ
จะตัดสินใจอย่างไร?
คุณสามารถใช้แบบสอบถามด้านล่างเป็นแนวทาง เพื่อช่วยประยุกต์ใช้ข้อพิจารณาสำคัญในแต่ละขั้นตอนที่กล่าวไปแล้วข้างต้นอย่างเป็นระบบ
เริ่มจากคำถามด้านบนสุด และค่อย ๆ ตอบแต่ละข้ออย่างรอบคอบ โดยคำนึงถึงบริบทของการรายงานข่าวของคุณเอง คำตอบของคุณจะช่วยให้ประเมินได้ว่า การแสดงตัวตนว่าเป็นสื่อมวลชนเหมาะสมหรือไม่ เพียงใด อย่างไรก็ตาม สิ่งสำคัญที่ต้องตระหนักก็คือ คุณเป็นผู้ตัดสินใจขั้นสุดท้ายแต่เพียงผู้เดียว สถานการณ์การรายงานข่าวแต่ละครั้งล้วนมีลักษณะเฉพาะตัว ประสบการณ์ การตัดสินใจ และระดับความสบายใจของคุณเองคือหัวใจในการกำหนดแนวทางที่ปลอดภัยและมีประสิทธิภาพที่สุดสำหรับตัวคุณเอง
1. บริบทการรายงานข่าวและการคุ้มครองทางกฎหมาย
คุณกำลังรายงานเหตุการณ์ประเภทใด?
ความขัดแย้ง · การประท้วง · เหตุการณ์การเมือง · ภัยพิบัติ · ภารกิจอ่อนไหว
กฎหมายระหว่างประเทศคุ้มครองนักข่าวอย่างชัดเจนในสถานการณ์นี้หรือไม่?
- ✅ ใช่ → สนับสนุนให้แสดงตัวว่าเป็น PRESS
- ❌ ไม่ใช่ → ควรใช้ความระมัดระวัง มีการคุ้มครองน้อยกว่า
กฎหมายระดับประเทศ/ท้องถิ่นคุ้มครองนักข่าวอย่างเฉพาะเจาะจงในเหตุการณ์นี้หรือไม่?
- ✅ ใช่ → สนับสนุนให้แสดงตัวว่าเป็น PRESS
- ❌ ไม่ใช่ → ควรใช้ความระมัดระวัง มีการคุ้มครองน้อยกว่า
เจ้าหน้าที่ผู้บังคับใช้กฎหมายในพื้นที่มีท่าทีเป็นปฏิปักษ์ต่อสื่อและจงใจเล่นงานนักข่าวหรือไม่?
- ❌ ใช่ → ควรทบทวนอย่างจริงจังก่อนตัดสินใจแสดงตัวว่าเป็น PRESS
- ✅ไม่ใช่ → สนับสนุนให้แสดงตัวว่าเป็น PRESS
ในพื้นที่นี้ มีกรณีล่าสุดที่นักข่าวถูกโจมตีหรือได้รับอันตรายแม้จะติดสัญลักษณ์ PRESS หรือไม่?
- ❌ ใช่ → ควรทบทวนอย่างจริงจังก่อนตัดสินใจแสดงตัวว่าเป็น PRESS
- ✅ไม่ใช่ → สนับสนุนให้แสดงตัวว่าเป็น PRESS
นักข่าวท้องถิ่นมักแสดงตัวว่าเป็นสื่อมวลชนในบริบทนี้หรือไม่?
- ✅ ใช่ → สนับสนุนให้แสดงตัวว่าเป็น PRESS
- ❌ ไม่ใช่ → พิจารณาเหตุผลของการไม่เปิดเผยตัว และใช้ความระมัดระวัง
2. ความเสี่ยง ประโยชน์ และการเปิดเผยตัว
การแสดงตัวว่าเป็น PRESS จะช่วยลดความเสี่ยงจากการได้รับอันตรายโดยไม่ตั้งใจ และทำให้แยกความแตกต่างจากผู้เข้าร่วมเหตุการณ์ได้ชัดเจนหรือไม่?
- ✅ ใช่ → สนับสนุนให้แสดงตัวว่าเป็น PRESS
- ❌ ไม่ใช่ → พิจารณาไม่แสดงตัว
การแสดงตัวว่าเป็น PRESS จะช่วยเพิ่มโอกาสในการเข้าถึงพื้นที่ ความชอบธรรม หรือการได้รับความร่วมมือจากเจ้าหน้าที่หรือกลุ่มอื่น ๆ หรือไม่?
- ✅ ใช่ → สนับสนุนให้แสดงตัวว่าเป็น PRESS
- ❌ ไม่ใช่ → พิจารณาไม่แสดงตัว
การแสดงตัวอย่างชัดเจนว่าเป็น PRESS จะเพิ่มความเสี่ยงต่อการถูกโจมตีโดยเจตนา การคุกคาม หรือการเผชิญกับความเป็นปรปักษ์หรือไม่?
- ❌ ใช่ → พิจารณาไม่แสดงตัว
- ✅ ไม่ใช่ → สนับสนุนให้แสดงตัวว่าเป็น PRESS
3. ความรับผิดชอบด้านจริยธรรมและวิชาชีพ
กองบรรณาธิการหรือมาตรฐานวิชาชีพกำหนดให้ต้องแสดงตัวอย่างชัดเจนว่าเป็น PRESS หรือไม่?
- ✅ ใช่ → แสดงตัวว่าเป็น PRESS แต่ต้องเสริมแผนสำรองและการรับมือเหตุฉุกเฉิน
- ❌ ไม่ใช่ → มีความยืดหยุ่นในการตัดสินใจ
ความน่าเชื่อถือหรือความโปร่งใสด้านจริยธรรมของคุณจะได้รับผลกระทบหากเลือกไม่เปิดเผยตัวว่าเป็นนักข่าวหรือไม่?
- ✅ ใช่ → สนับสนุนให้แสดงตัวว่าเป็น PRESS แต่ต้องเสริมแผนสำรองและประเมินความเสี่ยงควบคู่กัน
- ❌ ไม่ใช่ → มีความยืดหยุ่นในการตัดสินใจ
4. การวางแผนสำรอง
คุณสามารถถอดหรือปิดบังสัญลักษณ์ PRESS ได้อย่างรวดเร็วหากสถานการณ์ไม่ปลอดภัยหรือไม่?
- ✅ ใช่ → สนับสนุนให้แสดงตัวว่าเป็น PRESS
- ❌ ไม่ใช่ → ควรจัดการให้พร้อมก่อนแสดงตัว หรือพิจารณาไม่แสดงตัวอย่างจริงจัง
คุณมีการเตรียมพร้อมแผนการอพยพ รายชื่อผู้ติดต่อฉุกเฉิน และช่องทางการสื่อสารที่ปลอดภัยแล้วหรือไม่?
- ✅ ใช่ → สามารถพิจารณาแสดงตัวว่าเป็น PRESS ได้
- ❌ไม่ใช่ → ควรเร่งจัดเตรียมอย่างเร่งด่วนก่อนตัดสินใจแสดงตัว
5. ปรึกษาผู้เชี่ยวชาญและเพื่อนนักข่าวในพื้นที่
คุณได้ปรึกษานักข่าวท้องถิ่น ฟิกเซอร์ หรือที่ปรึกษาด้านความปลอดภัยที่รู้จักบริบทการรายงานข่าวของพื้นที่นี้แล้วหรือไม่?
- ✅ ใช่ → ใช้คำแนะนำของพวกเขาร่วมกับการประเมินก่อนหน้านี้ของคุณในการตัดสินใจขั้นสุดท้าย
- ❌ ไม่ใช่ → ควรชะลอการตัดสินใจและปรึกษาผู้เชี่ยวชาญในพื้นที่ก่อน
Final Decision Guidance แนวทางการตัดสินใจขั้นสุดท้าย
หมายเหตุ สัญลักษณ์ ✅ ไม่ได้หมายความว่าต้องตอบ “ใช่” ทุกข้อ และในทางกลับกัน สัญลักษณ์ ❌ ก็ไม่ได้หมายความว่าต้องตอบ “ไม่ใช่” ทุกข้อ |
ลิงก์สำหรับดาวน์โหลดเอกสาร PDF อยู่ที่นี่
The Thai translation was made possible with support from the Government of Canada and the Canada Fund for Local Initiatives (CFLI).